پیام ویژه

آخرين مطالب

3دهه مواجهه ایران با طالبان گزارش

3دهه مواجهه ایران با طالبان
  بزرگنمايي:

اخبار ویژه - 3دهه مواجهه ایران با طالبان
٥٢١
٠
شرق / متن پیش رو در شرق منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست
زینب اسماعیلی | در چند هفته گذشته در میانه اخبار پرتب‌وتاب حوزه دیپلماسی و درحالی‌که هنوز بحث احتمال ملاقات رؤسای جمهور ایران و آمریکا داغ بود، هیئتی از طالبان به ایران آمد و با مقامات ایرانی دیدار و مذاکره کرد. این ملاقات البته در موعد زمانی مهمی انجام می‌شد، درحالی‌که مذاکره آمریکا و طالبان و ملاقات احتمالی آنها در کمپ دیوید به شکست انجامیده‌ بود. این اما اولین و آخرین ملاقات هیئت طالبان با ایران نبود اگرچه بخش بزرگی از این ارتباط به رسانه‌ها درز نکرده است. با میرمحمود موسوی، دیپلمات ارشد وزارت خارجه که سه دهه در حوزه آسیای غربی کار کرده، در مورد سابقه ملاقات با طالبان به گفت‌وگو نشستیم. موسوی از دهه 70 که خودش پیشنهاد این ارتباطات را داده، برایمان روایت کرد تا کنون که انتخابات در این کشور برگزار شده و آنچه منافع ملی ما اقتضا می‌کند... . میرمحمود موسوی از سال 63 تا 68 سفیر ایران در پاکستان بوده است. با پایان‌یافتن دوره مأموریتش در اسلام‌آباد در تهران به عنوان مدیر کل غرب آسیا با شمولیت افغانستان به کار مشغول می‌شود. این مسئولیت تا دولت اصلاحات ادامه داشت و از سال 76 تا 81 سفیر ایران در هند بوده؛‌ از همین رو سه کشور به‌هم‌پیوسته افغانستان، پاکستان و هند در سه دهه گذشته در حوزه کاری او بوده؛. میرمحمود موسوی اما نگران افغانستان پیش‌روست.
‌ایران و طالبان سابقه دیرینه‌ای در رابطه دارند؛ از دشمنی و مخالفت و درگیری تا اینکه به‌تازگی از مذاکره‌ برخی رهبران آنها با مقامات ایرانی در فضای خبری شنیده می‌شود. شما در دوره‌ای از این سال‌ها، در سفارت ایران در افغانستان مأموریت داشتید و در دوره‌ای نیز مدیرکل حوزه مربوطه در وزارت خارجه بودید. از سابقه این تماس‌ها و ارتباط‌ها برایمان بگویید؟
قبل از اینکه به بعد تاریخی مطلب توجه کنیم، اجازه دهید یک توضیح موضوعی بدهم. یک برداشت عمومی درباره معنای عبارات و واژه‌های گفت‌وگو، ارتباط و تماس در جامعه ایران وجود دارد که به نظر من درست نیست. ما در مباحث درست سیاسی ناچار هستیم از تبلیغات فاصله بگیریم. استفاده ابزاری از این خطای عمومی را کنار بگذاریم و به معانی اصلی این مفاهیم توجه کنیم. در دنیا، برای حل اختلافات، امر تماس سهم جدی دارد. طرف‌هایی که با هم اختلاف دارند چه دو کشور باشند چه دو مجموعه مثل ناتو و ورشو بعد از جنگ جهانی دوم، از طرق مختلف با هم در تماس هستند. شاید در مواردی بسیار نادر باشد که دو جریان متقابل تماسی نداشته باشند. این تماس‌ها از یک فهم ریشه‌ای نشئت می‌گیرد و آن اینکه تقابل موجود جاودانی نیست و باید به نحوی حل شود. در این تقابل من به عنوان یک طرف ماجرا، قصد دارم بیشترین نفع را ببرم و طبیعتا شما که طرف دیگر هستید هم همین هدف را دارید. نکته مهم دیگری هم در این زمینه وجود دارد. شما هر کسی می‌خواهید باشید چه بخواهید و چه نخواهید، در دنیای جدید با غلبه فناوری با همه مرتبط هستید. اجازه دهید صریح این سؤال را مطرح کنم. شما می‌شنوید یا می‌خوانید ترامپ این را درباره ایران گفت. شاید به چند دقیقه نمی‌کشد که یک مقام ایرانی به ترامپ جواب می‌دهد. گاهی هم در یک روز چندین بار تبادل پیام صورت می‌گیرد که مخاطب هم معلوم است. بی‌اغراق می‌توانم بگویم مثلا در همین شش ماه اخیر مقامات ایران بیشترین پیام‌ها را در میان مقامات سایر کشورها از ترامپ گرفته‌اند و به همه پیام‌ها هم جواب داده‌اند. اسم این قضیه تبادلی چیست؟ این اگر رابطه نیست، پس چیست؟ این اگر گفت‌وگو نیست، پس چیست؟
با این مقدمه خواستم نظرگاه خودم را به شکل کاملا موجز بیان کنم که واژه ارتباط در بحث من با تعریف رایج متفاوت است.
‌پس بر اساس گفته شما به گفت‌وگو با طالبان فی‌نفسه نباید از جنبه منفی نگریست؟
بله. می‌خواهم خیلی خلاصه به تاریخچه شروع این قضیه اشاره کنم که من همان زمان در منطقه بودم. در اوایل دهه 70 خورشیدی طالبان به وجود آمد. در رقابت‌های بین ایران و پاکستان، طالبان از سوی ISI (اطلاعات ارتش پاکستان) به وجود آمد. آنها توانستند در زمان محدودی بخش مهمی از افغانستان را تحت کنترل بگیرند. هنوز به کابل نرسیده بودند. در ایالت‌های جنوبی و قندهار و جلال‌آباد متمرکز بودند. در آن زمان آقای ربانی در کابل رئیس‌جمهور بود اما در کل افغانستان ترکیبی از جریان‌های مختلف وجود داشت. مثلا همان زمان حکمتیار در منطقه و در مرز پاکستان و افغانستان منبع تسلیحات اسپین‌بولداگ را داشت. یا در منطقه شمال آقای دوستم در منطقه ازبک‌‌نشین‌ها متمرکز بود، آقای ربانی و احمدشاه مسعود هم در دولت مرکزی مستقر بودند. به عبارت دیگر، در افغانستان چندین گروه وجود داشتند که ما هم با آنها در تماس بودیم. در این چارچوب –اگرچه پدیده طالبان به دستگاه ISI مربوط بود- اما برای ما، ارتباط با طالبان نظیر ارتباط با سایر گروه‌ها بود. سازوکار برقراری این ارتباط، در اوایل دهه 70، در شورای عالی امنیت ملی مطرح و تصویب شد و طبق نظر دبیرخانه شورای امنیت، در یک مصاحبه مطلب را به شکل علنی اطلاع‌رسانی کردم.
‌یعنی هنوز دولت آقای هاشمی‌رفسنجانی بر سر کار بود؟
بله. بر همین اساس با طالبان تماس گرفتیم
‌طالبان آن زمان چه مختصاتی داشت؟
هنوز رفتارهایش را نشان نداده بود. گروهی بود مثل حزب اسلامی حکمتیار. با حکمتیار هم در آن زمان تماس دائم داشتیم.
‌طالبان بخش زیادی از افغانستان را در دست داشت؟
هنوز به کابل نرسیده بود. آنها گروهی در کنار سایر گروه‌ها بودند و نفرات غریبه‌ای نداشتند. نفرات گروه‌های دیگر بودند که جذب طالبان شده بودند. چون کمک‌های مالی که پیش از سقوط نجیب در دوره جهاد به آقای حکمتیار داده می‌شد، آن زمان به گروه طالبان داده می‌شد. آقای حکمتیار بالای کوه‌های سرودی در شبی که من میهمانش بودم، گله می‌کرد پول ندارم و فرماندهانم جذب گروه‌های دیگر می‌شوند.
‌منابع مالی بیشتر از سوی پاکستان می‌آمد؟
پاکستان، عربستان و امارات، محافلی که انگیزه‌های ضدکمونیستی داشتند و کم‌کم عادت کرده بودند در این صحنه بازیگر داشته باشند. این قضیه به تدریج به شکلی درآمد که طالبان در یک سمت به‌عنوان نماینده پاکستان‌ در مقابل آقای ربانی به‌عنوان تاجیک فارس‌زبان مورد حمایت ایران قرار گرفت، یعنی نوعی تقابل جدی در افغانستان ایجاد شد بین گروه‌هایی که با ایران ارتباط داشتند و گروه‌هایی که با پاکستان ارتباط داشتند. متأسفانه در این تقابل قضیه مزارشریف و کشته‌شدن دیپلمات‌های ایران اتفاق افتاد. طالبان حامیانی داشتند؛ پاکستان، عربستان، امارات و آمریکا. البته از حمایت‌های مالی آمریکا خبر ندارم، اما در مورد حمایت‌های سیاسی جلسه‌ای در محل سازمان ملل تشکیل شد از 19 کشور که من به عنوان نماینده ایران حضور داشتم. در نیویورک طرف مذاکره‌کننده بودم، خانم رافائل از آمریکا بود و پیشنهاد آمریکا به حاضران این بود که طالبان را به رسمیت بشناسید درحالی‌که هنوز ربانی به‌طور رسمی رئیس‌جمهور بود.
‌چرا آمریکا می‌خواست طالبان را به رسمیت بشناسد؟
طالبان دهه 70 یک گروه سیاسی بود که مورد حمایت ایران نبود، مورد حمایت پاکستان بود و دولت وقت پاکستان بهترین رابطه را با آمریکا داشت و در طول دوره جهادی 60 شمسی و 80 میلادی یعنی در دوره جنگ سرد، پاکستان بهترین راه بود که آمریکایی‌ها می‌خواستند در افغانستان نفوذ کنند. اما اتفاقات بزرگ دیگری افتاد که شرایط را عوض کرد. احمدشاه مسعود دو روز قبل از جریان 11 سپتامبر کشته شد و می‌شود گفت با مرگ احمدشاه مسعود، آخرین سنگر ربانی و حرکت شمال تمام شد. آنها خودشان را مجاهد می‌دانستند، حکمتیار هم جزء مجاهدین بود اما پشتو بود. البته زمانی‌که حادثه مزارشریف و کشته‌شدن دیپلمات‌های ایرانی در کنسولگری رخ داد (مرداد 77) من در هند سفیر بودم اما مسائل افغانستان را دنبال می‌کردم.
‌طالبان به عنوان یک گروه سیاسی در افغانستان، در چه فرایند و چه پارامترهای تأثیرگذاری به گروه اسلامی افراطی تبدیل می‌شود که دست به کارهای خشونت‌آمیز می‌زند؟
در مجموعه‌ای که برای ساختار طالبان فراهم کردند اگر به سابقه قومی و دینی‌شان توجه کنیم، این قضیه روشن می‌شود. طالبان عموما از قوم پشتو هستند. بر اساس یک منبع آماری قدیمی گمان می‌شود 38 درصد در افغانستان پشتو باشند که در جنوب افغانستان اکثریت دارند. بعد تاجیک‌ها، ازبک‌ها و هزاره‌ها هستند که در بخش مرکزی و شمالی افغانستان زندگی می‌کنند. مردم بخش شمال غربی پاکستان که ایالت سرحد شمالی سابق و خیبر پختونگاه فعلی باشد، از قوم پشتو هستند. سابقه گذشته اینها، زندگی قبیله‌ای است و در جریانات سیاسی صد سال گذشته در مقاطعی رفتارهایی از آنها می‌بینیم. در جنگ جهانی اول مجموعه‌ای که در این منطقه هست به شدت ضد انگلیس و طرفدار خلفای عثمانی هستند البته با نگرش اعتقادی و دینی که آنها خلیفه‌های مسلمان هستند. از آن زمان تاکنون بافت قومی و قبیله‌ای وجود دارد. در منطقه خودشان همچنان بافت‌های قبیله‌ای را حفظ کرده‌اند. سال قبل دولت پاکستان توانست آنها را از وضعیت حقوقی مناطق تحت کنترل دولت مرکزی (فاتا) خارج کند تا به تدریج در ایالت خیبر پختونگاه قرار بگیرد. یکی از موارد مؤثر در این جریان، این است که بعد از انقلاب اسلامی در ایران و حرکت‌های شوروی در جهت اشغال افغانستان، توجه عربستان و محافل اسلامی به این نقطه جلب شد. پول‌هایی به این منطقه آمد، چند هزار مدرسه دینی جدید تأسیس شد. در مدارس بود که این طلبه‌ها تربیت شدند و موضوع سیاسی تقابل با کمونیسم، مارکسیسم و در مواردی هم ضد شیعه کم‌کم رشد کرد. با تحولات منطقه‌ای این طلبه‌ها توسط اطلاعات ارتش پاکستان در کنار هم قرار گرفتند و ساختاری به نام طالبان تعریف شد. از گروه‌های جهادی هم نیروهای زیادی جذب این سازمان جدید شدند. چند روز پیش نخست‌وزیر پاکستان به نقش ارتش آن کشور در سازماندهی القاعده اشاره کرد که در همین راستاست.
بخشی از آنها در گروه‌های جهادی یونس خالص، سیاف و حکمتیار بودند که علیه کمونیست‌ها می‌جنگیدند. بنابراین انگیزه‌های ایدئولوژیک قوی‌ای داشتند و هویت دینی انگیزه حرکتشان در مقابل کمونیست‌های ضد خدا بود. این خمیرمایه‌ این افراد را به شکل گروه‌های ایدئولوژیک تنظیم کرد. وقتی به سراغ پدیده‌های جدید و مدرن اجتماعی مثل تلویزیون می‌رفتند، مخالفت می‌کردند یا آنچه از غرب می‌آمد برایشان کفر بود و هست. اینها وقتی در قالب حاکم و حاکمیت روی کار آمدند، قانون‌های خودساخته و افراطی ‌گذاشتند.
برداشت‌های تنگ و تاریک خودشان را اعمال می‌کردند مثل اینکه زن‌ها نباید به مدرسه بروند یا از خانه بیرون بروند و فعالیت اجتماعی داشته باشند که در هیچ جای اسلام نیست و زاییده ذهن کور این افراد است. طالبان را با چنین سابقه‌ای در منطقه داریم تا اینکه جریان 11 سپتامبر به وجود آمد.
‌یکی از گره‌های ذهن من و برخی مخاطبان این است که ایران و آمریکا در برهه‌ای زمانی ‌بر سر شکست‌دادن طالبان، همکاری اطلاعاتی و نظامی می‌کنند. ماجرای این همکاری هیچ‌وقت شفاف اعلام نشد. شما چقدر در رفع این گره ذهنی می‌توانید به ما اطلاعات دهید؟
من در آن دوره در ایران نبودم و به‌طور دقیق نمی‌توانم صحبت کنم، هرچند قضایا را از دور دنبال می‌کردم. جریان 11سپتامبر تحول تاریخی بود. پیش از آن، به طالبان به‌عنوان تهدید نگاه نمی‌کردند بلکه فرصتی بود که توسط طالبان می‌توانند در افغانستان نفوذ داشته باشند.
اما سپتامبر و حمله القاعده، آمریکا را تکان داد. تا قبل از آن، ایران به این جمع‌بندی قطعی رسیده بود که طالبان تهدید است. وقتی دو دولت ایران و آمریکا متوجه شدند تهدید واحدی علیه هردوشان است، طبیعتا زمینه‌های واحدی را برای خود تعریف کرده و عمل کردند. دولت فعلی افغانستان، محصول همکاری‌هایی بود که طالبان در آن پس زده شد. منتها طالبان به روش خشونت‌باری پس زده شد. ریشه‌های اصلی و سیاسی قضیه در جای خود ماند که اگر به ریشه‌ها پرداخته نشود طالبان در جای خودش محفوظ خواهد بود. باوجود اینکه آمریکایی‌ها پرفشار حاضر شدند، طالبان بساط خود را جمع کرد و مدتی بعد دوباره باز شد و در حال حاضر موجودیت دارد.
‌ از طالبان حاکم بر افغانستان و دوره خشونت‌بار بگذریم و به اینجا برسیم که ایران با طالبان مذاکره را شروع کرد و حتی اخباری مبنی بر این است که برخی مقامات طالبان در ایران اقامت دارند؛ مثلا حضور ملااختر، محمد منصور و اخیرا طیب آغا. حتی آنچه درباره اقامت برخی رهبران طالبان در فرمانیه مطرح شده اما هیچ‌وقت تأیید یا تکذیب نشد. درباره این حضورها می‌توانید با شفافیت صحبت کنید؟
من منبع مناسبی برای صحبت در این مورد نیستم که این قضایا صحت دارد یا نه. مثل شما شنونده اخبار هستم و به جایی وصل نیستم که بتوانم صحت این اخبار را بدانم. من هم شنیده‌ام که ارتباطاتی بوده و اطلاعاتی بیشتر از شما ندارم. من ناظر و تحلیلگر مسائل هستم.
‌سؤالم را از منظری دیگر می‌پرسم؛ اساسا رابطه جمهوری اسلامی ایران با طالبان خشن خارج‌شده از قدرت را در سطحی می‌بینید که ارتباط‌هایی در این سطح در مورد آن شدنی باشد؟ آن‌قدر که با هم وارد گفت‌وگو شوند؟
چرا‌که نه. به دو دلیل؛ نخست اینکه دوره گذشته، آنها در قدرت بودند و طالبان با ایران و جریانات وابسته به ایران رفتارهای تقابلی داشتند، اما در حال حاضر طالبان مثل قبل یکی از گروه‌های فعال در صحنه افغانستان است. ایران فکر می‌کند باید با طرف‌های مقابل در افغانستان ارتباط داشته باشد که منطقی است. دوم اینکه کسانی که تصمیم می‌گیرند لابد از این منطق استفاده می‌کنند که دشمنِ دشمن من، دوست من است. طالبان ظاهرا دشمن آمریکا است. یک وجه از وجوه مختلف در افغانستان تقابلی است که بین طالبان و آمریکا شکل گرفته است. تهدید طالبان از نظر مسئولان ایرانی در مقایسه با تهدید آمریکا کم‌خطرتر است و ارتباط‌داشتن با آنها توجیه‌پذیر است.
‌پس این استدلال می‌تواند با نشست‌های دوحه به هم ‌بریزد. در دوحه آمریکا و طالبان با هم مذاکره می‌کنند و حتی اخباری پخش می‌شود که خلیل‌زاد در حال موفق‌شدن است که آنها را به توافق برساند پس اینجا ایران می‌تواند نگران شود.
اینکه مسائل افغانستان در مذاکرات زلمای خلیل‌زاد با طالبان حل شود، خیلی ذهنی و خیالی است. کسانی‌که از مسائل افغانستان مطلع باشند خوب می‌دانند که از پیچیده‌ترین مسائل دنیاست و هیچ‌وقت به چنین جمع‌بندی‌ای نمی‌رسند. در طول چهار دهه گذشته دولت‌های آمریکایی که در مورد افغانستان کار کرده‌اند، عموما در مقاطعی اشتباهات سنگینی داشتند، چون از افغانستان شناخت نداشتند. این گفته هم درباره اوباما و هم ترامپ صدق می‌کند. تصور می‌کنند با دو فرمان و فرستادن هواپیما مشکل افغانستان حل می‌شود. در ابتدای حمله گسترده آمریکا به افغانستان هم پیش‌بینی کرده بودم که قضیه با این کارها حل نمی‌شود و افراط به پاکستان کشیده می‌شود. مذاکرات دوحه هم نمی‌تواند مسئله افغانستان را حل کند، چون مسئله افغانستان پیچیده است و ریشه‌هایش در دست طالبان و آمریکا نیست که بتوانند آن‌ را حل کنند. حداکثر در جهت مقاصد خاصی و به شکل محدودی می‌توانند قدم‌های کوچکی بردارند.
‌این فرمایش شما صحیح که نمی‌شد انتظار داشت مسئله افغانستان در دوحه حل شود، اما وقتی در دوحه توافقی بین طالبان و آمریکا انجام ‌شود، می‌تواند بخشی از پازل سیاسی افغانستان شود. اساسا مذاکرات دوحه می‌توانست به توافقی برسد که به سمت کمپ دیوید برود؟ اگرچه اکنون می‌دانیم که آن مذاکره شکست خورد.
اطلاع دارید که هفته قبل زلمای خلیل‌زاد به کنگره فراخوانده شد. به اصرار او، جلسه محرمانه برگزار شد و اطلاع ما درباره کاری که ایشان در جلسات افغانستان انجام داده، بسیار محدود است؛ اما آنچه از مجموعه‌ مذاکرات 10ماهه می‌توان برداشت کرد، انگیزه اصلی ترامپ در راستای بهره‌جویی شخصی در حوزه سیاست خارجی است؛ مثلا در فعالیت‌های انتخاباتی پیش‌رو تبلیغ کند و بگوید درباره مسائل کوبا، کره شمالی، ایران، سوریه و افغانستان این کارها را کرده‌ام. از مجموعه مسائل مهمی که درباره افغانستان وجود دارد، زلمای خلیل‌زاد فقط روی یک موضوع خاص جلو می‌رفت. گویا نتیجه توافق این بوده که از حدود 15 هزار نیروی آمریکایی حاضر در افغانستان حدود شش، هفت هزار نفر از افغانستان خارج شوند و هیچ نتیجه‌ دیگری نبوده. موضوعات اولیه‌ای که باید در دور اول مسئله مذاکره مطرح شود، مذاکرات دولت افغانستان و طالبان است. طالبان دولت افغانستان را قبول ندارد و می‌گوید اینها مثل ما یک گروه هستند. در‌عین‌حال خروج نیروها نیز کامل و قطعی نیست. موضوع دیگر این است که طالبان تعهد کردند در هیچ عملیات تروریستی در آمریکا شرکت نکنند که خب مسئله‌ای نیست.
‌چرا خلیل‌زاد دنبال چنین طرحی است؟
مأموریتش این است. در کمپ دیوید قرار بوده فیلی هوا شود. تا 24 ساعت قبل از این قضیه در روزنامه‌های افغانستان صحبت از سفر آقای اشرف غنی به آمریکا بود، هیچ خبری از رفتن طالبان به آمریکا نبود. کاملا مخفی نگه داشته شده بود. کمپ‌ دیوید انتخاب شد، شاید چون در قضیه فلسطین توافق تاریخی در آن مکان صورت گرفته بود و ترامپ می‌خواست بگوید ما در آنجا مسئله را حل کردیم. به‌این‌ترتیب در برابر رقبای انتخابات پیش‌رو بهره‌جویی کند؛ اما این اتفاق هم نیفتاد. مطالبی شنیده‌ام؛ اما برایم هنوز مشخص نیست که چرا ساعت‌های آخر، این معامله به هم خورد، از طرف اشرف غنی بود یا ترامپ یا طالبان؟ هر سه از این توافق به شکلی متفاوت بهره‌مند می‌شدند.
‌ روزهای گذشته در افغانستان انتخابات برگزار شد و به نظر می‌رسد طالبان باز هم به سمت خشونت می‌رود و از‌آنجا‌که انتخابات را به رسمیت نشناخته، روزهای خوشی پیش‌رو نخواهیم داشت. منافع ملی ما درباره افغانستان پیش‌رو چیست؟ افغانستان به کدام سمت برود، برای ما نگرانی کمتری خواهد داشت؟
انتخابات افغانستان از یک منظر مثبت است؛ اما من به‌این‌دلیل نگرانم که در انتخابات قبلی دعواهای جدی بر سر تقلب صورت گرفت و اگر تلاش‌های جان کری نبود، حتما جهنم دیگری در افغانستان درست می‌شد و ترکیب فعلی از سوی جان کری تنظیم شد. من با افغانستانی‌ها کار کرده‌ام و می‌دانم اینکه چنین مجموعه‌ای را به این توافق برسانند، چقدر سخت است.
‌اما در همه سال‌های این دولت به نظر می‌رسید هیچ‌گونه همکاری بین عبدالله عبدالله و اشرف غنی وجود ندارد.
شما باید وضعیت سال‌های اخیر را با زمانی مقایسه کنید که در کابل سنگربندی شده بود؛ مثلا در دهه 70 که من برای آتش‌بس رفته بودم؛ حتی یک گربه نمی‌توانست از منطقه جنگی آنجا رد شود. درباره این انتخابات نگران هستم؛ چون وضعیت امنیتی بد است، مشارکت کم است. طالبان در روند دموکراسی موانع جدی ایجاد می‌کند. نکته اصلی‌تر این است که بسیاری از سیاست‌مداران افغانستان هنوز با توجه به ضوابط دموکراسی عمل نمی‌کنند. این باعث می‌شود مشکلاتی شکل بگیرد و با مسائل هویتی پیوند بخورد. چون قومیت‌ها و زبان‌های مختلفی در آنجا هست که کار را برای هر دولتی سخت‌تر می‌کند. نکته دیگر این است که فساد و ارتشا بیداد می‌کند. هرجا پول‌های زحمت‌نکشیده بیاید، فساد وجود دارد؛ مثل پول نفت که در کشور ما این‌ همه مدت مشکل ایجاد کرده. در افغانستان هم پول‌های میلیاردی وجود دارد که هرکس می‌خواهد تحت نام پروژه‌ها سهمی از آن ببرد. البته افراد شریفی بین دولتمردان هستند که دلشان برای افغانستان می‌سوزد؛ اما برخی هم به دنبال پرکردن جیب خودشان هستند که همین زمینه‌ای می‌شود برای یک‌سری ارتباطات خارج از دولت و خارج از افغانستان یعنی جریان اطلاعاتی کشورهای دیگر (همسایه یا خارج از منطقه). قدرت‌های دیگر از اینها به‌عنوان ابزار خودشان در راستای اعمال نفوذ و سیاست‌های خودشان استفاده می‌کنند. در یک جمله می‌توان گفت دموکراسی در افغانستان به شمولیت مسئله انتخابات به‌سختی قدم برمی‌دارد؛ اما باید این کار صورت بگیرد و باید در حد اصلاح امور کار شود.
‌افغانستان به کدام سمت برود، به نفع ماست؟
افغانستانی که آرامش داشته باشد، منافع ما را تهدید نکند و محل حضور دشمنان ما نباشد. یک افغانستان مرفه به نفع ماست.
‌آیا دولتی را ممکن است متصور شویم که ترکیبی از همه قومیت‌ها باشد تا سهم‌خواهی قومی از قدرت به شکلی رفع شود؟
دموکراسی در‌حال‌حاضر بهترین شکل حکومت است که بشریت بعد از چند هزار سال تجربه به آن رسیده. شاید پاسخ‌گوی همه مشکلات نباشد؛ اما انتخاب بهتری وجود ندارد.
‌منظورتان صندوق رأی است.
بالاتر از صندوق رأی؛ چون در صندوق رأی اکثریت تعیین‌کننده است؛ اما در دموکراسی ناچارید بعد از صندوق رأی احترام به حقوق اقلیت را هم لحاظ کنید. در افغانستان تصور می‌کنم شدنی است؛ اما نه به این زودی. ‌آموختن آداب دموکراسی مهم است. در دموکراسی باید به حقوق و رأی همدیگر احترام بگذاریم؛ اما اینها تئوری است و برای رسیدن به عمل زمان نیاز داریم. همه‌جا همین‌طور است.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

اختیارات رئیس‌جمهور، مناقشه تاریخی

پیشروی ارتش سوریه اردوگاه غرب را به وحشت انداخت

مردم در انتظار معرفی عوامل داخلی آمدنیوز

چرا والیبال ایران به ژاپن باخت؟

راهکار اقتصادهای بزرگ دنیا برای مقابله با گرانفروشی

زبان انگلیسی برای پولدار‌ها با طرح خانه ملت

رکورد وحشتناک عربی طی دو سال آینده

بهانه اروپا برای فرار از تأمین خواسته‌های ایران

راهکار دولت برای جلوگیری از ورود پول کثیف به انتخابات

هاشمی مخالف تأسیس سازمان مجاهدین انقلاب بود

راز بازگشت شیخ نور

تحلیل کیهان از ماجرای عراق

سرمقاله ایران/ رهاورد سفر نیویورک: صلح منطقه‌ای در دسترس قرار گرفت

3دهه مواجهه ایران با طالبان

انتشار جزئیات تخلفات یک مدیر شستا

ماجرای پسر بایدن و اوکراین چیست؟

آیا ترامپ برکنار می شود؟

خدمات جنسی بدهید تا از زندان آزاد شوید +عکس

ترامپ امروز در مورد ایران صحبت می‌کند/گزارشی از وضعیت کنونی

پشت پرده حمله به زنگنه

صندلی‌های پر حاشیه! / چگونه وارد دانشگاه شده‌اید؟!

ریخت و پاش در همایش های خلیج فارس

نوه‌ لاکچری‌بازِ عسگراولادی سوژه شد

هفت نکته درباره کتاب جدید ادوارد اسنودن

بلومبرگ خبر داد: ابتکار و رایزنی بی سر و صدای مشاور مکرون برای نجات برجام

چرا چین به دنبال احیای جاده ابریشم است ؟

خشم منافقین از اخراج «جان بولتون» با چاشنی تحریف!

گزارش سازمان ملل از آزمایش های اتمی کره شمالی

گام سوم کاهش تعهدات برجامی ایران؛ واکنش فرانسه و اسرائیل

چرا ناطق نوری به مجمع تشخیص مصلحت نمی‌رود؟

گزارش آرمان ملی از تخریب سنگ یاد بود هاشمی رفسنجانی

سرمایه‌گذاری 400 میلیارد دلاری چینی‌ها در ایران

آیا حمله حزب‌الله همان وعده سید حسن نصرالله بود؟

مارمولک‌ها اژدها شدند

پومپئو: نفتکش ایرانی در حال حرکت به سوی سوریه است

روزنامه‌نگار «بی‌آبرو» در بی‌بی‌سی!

روایتی از حاشیه جنجالی در همایش ملّی با حضور روحانی

پای نفر سوم و چند صد کیلو طلا به پرونده متهمان باز شد

رمزگشایی از انتخاب مجدد محسن هاشمی

حذف گزینه موشکی از بسته پیشنهادی فرانسه

گزارش ظریف از مذاکره با مکرون

حبس 3 تا 10 سال "نجفی" در انتظار رأی دیوان عالی

بدترین مراسم بهترین‌ها +عکس

دور زدن «دلار» با ارز‌های ملی در تجارت خارجی/ ماجرای راه اندازی کانال سبز بین ایران و روسیه

تناقض گزارش های آمریکا و رژیم صهیونیستی درباره برنامه هسته ای ایران

یقه سفیدها مصونیت ندارند

دو راهی مشاركت یا قهر انتخاباتی؟

ایران/تکذیب دروغ‌سازی‌ها درباره حادثه منا

ورق در ماجرای گردشگر آلمانی برگشت؟!

کنکوری‌ها‌ سراغ این رشته‌ها‌ نروند به نفعشان است!