پیام ویژه - دنیای اقتصاد /متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
اظهارات تازه «ونس» درباره ضرورت دریافت تضمین‌های بلندمدت و قابل راستی‌آزمایی از ایران، بار دیگر ابهام‌ها را درباره خواسته نهایی واشنگتن در پرونده هسته‌ای برجسته کرده است؛ خواسته‌ای که میان توقف غنی‌سازی، کاهش ظرفیت موجود و جلوگیری از احیای توان هسته‌ای ایران در نوسان است. درحالی‌که ترامپ از توقف دائمی برنامه هسته‌ای سخن می‌گوید، اختلاف بر سر غنی‌سازی و پیوند خوردن پرونده هسته‌ای با تنگه هرمز، مسیر دیپلماسی را پیچیده کرده است. اکنون پرسش این است که آیا واشنگتن به‌دنبال محدودسازی برنامه هسته‌ای است یا توقف کامل را پیش‌شرط هرگونه توافق می‌داند؟
جی‌دی ونس معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در تازه‌ترین اظهارات خود گفت که واشنگتن به‌دنبال دریافت تعهدی بلندمدت و قابل راستی‌آزمایی از ایران برای بازسازی نکردن برنامه هسته‌ای خود است؛ موضعی که در کنار تاکیدهای پیشین او بر ضرورت کاهش ظرفیت غنی‌سازی ایران، پرسش‌هایی را درباره خواسته نهایی آمریکا از تهران مطرح می‌کند. اظهارات مقام‌های آمریکایی درباره برنامه هسته‌ای ایران از توقف فعالیت‌های هسته‌ای، محدودسازی ظرفیت غنی‌سازی و تضمین جلوگیری از احیای این توانمندی‌ها در آینده، متغیر بود‌ه‌اند و نشان می‌دهد که هنوز تصویر روشنی از چارچوب مطلوب واشنگتن برای توافق احتمالی وجود ندارد.
ونس در گفت‌وگو با سی.بی.اس نیوز اظهار کرد که مساله اصلی این است که آیا ایران پنج سال دیگر قادر خواهد بود توانمندی‌های هسته‌ای خود را بازسازی کند و ظرفیت غنی‌سازی‌اش را احیا کند یا خیر. معاون رئیس‌جمهور آمریکا تاکید کرد که واشنگتن به‌دنبال تعهدی است که اطمینان دهد ایران در سال‌های آینده به بازسازی برنامه هسته‌ای خود نخواهد پرداخت. وی چندی پیش نیز در مصاحبه‌ای با رویترز گفت که ایران برای پایان یافتن جنگ باید کاهش «معناداری» در ظرفیت غنی‌سازی خود ایجاد کند و ارائه تضمین درباره اقدامات هسته‌ای در آینده به‌تنهایی کافی نیست. معاون رئیس‌جمهور آمریکا همچنین با اشاره ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصدی ایران درباره ضرورت کاهش سطح غنی‌سازی سخن گفت.
اظهارات ونس دو نکته قابل‌توجه را نشان می‌دهد؛ وی از یک سو بر دریافت تضمینی بلندمدت و قابل راستی‌آزمایی برای جلوگیری از احیای برنامه هسته‌ای ایران تمرکز می‌کند و از سوی دیگر، کاهش عملی ظرفیت غنی‌سازی را شرط دستیابی به توافق می‌داند. این مواضع ونس در کنار اظهارات دیگر مقام‌های آمریکایی، به‌ویژه خود ترامپ، که تاکنون رویکردهای متفاوتی درباره آینده برنامه هسته‌ای ایران مطرح کرده‌اند، جای می‌گیرد. رئیس‌جمهور آمریکا پیش‌تر خواستار توقف کامل و دائمی غنی‌سازی اورانیوم در ایران شده بود، اما بعدتر اعلام کرد که تعلیق برنامه هسته‌ای ایران به مدت ۲۰ سال را می‌پذیرد. این اظهارنظر، دست‌کم در ظاهر، از فاصله گرفتن واشنگتن از مطالبه توقف دائمی برنامه هسته‌ای ایران حکایت دارد. با این حال، هنوز روشن نیست که منظور ترامپ صرفا تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای برای یک دوره مشخص بود یا این پیشنهاد باید در چارچوب محدودیت‌های گسترده‌تر و تضمین‌های بلندمدت تفسیر شود. تفاوت میان توقف موقت و کنار گذاشتن دائمی ظرفیت غنی‌سازی، یکی از مسائل اصلی در چارچوب هر توافق احتمالی خواهد بود.
ترامپ و مقام‌های دولت او بارها بر لزوم بستن مسیر دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، تاکید کرده‌اند. با این حال، موضع واشنگتن درباره امکان ادامه غنی‌سازی در سطوح پایین‌تر و تحت نظارت سخت‌گیرانه، همچنان به‌روشنی مشخص نشده است. مساله‌ای که تعیین می‌کند که آیا یک توافق احتمالی بر محدودسازی و نظارت متمرکز خواهد بود یا توقف غنی‌سازی همچنان پیش‌شرط اصلی آمریکا خواهد بود. در مقابل، تهران بر به‌رسمیت‌شناختن حق خود برای غنی‌سازی تاکید دارد و مقام‌های ایرانی بارها تاکید کرده‌اند که پذیرش حق غنی‌سازی، خط قرمز تهران است، هرچند که جزئیات مربوط به سطح غنی‌سازی و مسائل فنی می‌تواند مورد بحث قرار بگیرد.
همزمان با ادامه تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، مساله هسته‌ای کماکان اصلی‌ترین نقطه اختلاف میان تهران و واشنگتن است. واشنگتن خواستار امتیازدهی ایران در این زمینه است، اما تهران هرگونه مذاکره درباره پرونده هسته‌ای در شرایط کنونی را رد می‌کند. سخنگوی وزارت امور خارجه قطر نیز با تاکید بر ادامه تلاش‌های میانجی‌گرانه میان واشنگتن و تهران گفته که دو طرف همچنان دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را مبادله می‌کنند. الانصاری اشاره کرد که پافشاری واشنگتن بر گنجاندن پرونده هسته‌ای و مطالبات گسترده‌تر در پیشنهاد مربوط به تنگه هرمز، دستیابی به راه‌حل را دشوار کرده است. سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران نیز گفت که پیشنهاد هفت روزه تهران کماکان روی میز است و در صورتی که آمریکا به شروط عمل کند، تنگه در روز ششم بازگشایی می‌شود و در روز هفتم مذاکرات آغاز خواهد شد.
برای ترامپ، مساله هسته‌ای بسیار مهم‌تر از تنگه هرمز است، او دو بار با ادعای تلاش برای نابودی برنامه هسته‌ای دست به اقدام نظامی علیه ایران زده و با این حال به خواسته خود نرسیده است. تغییر لحن واشنگتن از تاکید بر نابودی توانمندی‌های هسته‌ای ایران به مطالبه تضمین برای جلوگیری از احیای آن، نشان می‌دهد که ناکامی ایالات متحده در دستیابی به نتایج مطلوب درباره با برنامه هسته‌ای ایران با استفاده از ابزار نظامی، واشنگتن را به تغییر رویکرد سوق داده است. با این حال نمی‌توان با قطعیت گفت که آمریکا در میز مذاکره دقیقا چه چیزی را مطالبه خواهد کرد: توقف غنی‌سازی، کاهش ظرفیت موجود، یا تعهدی بلندمدت و قابل راستی‌آزمایی که مانع بازسازی برنامه هسته‌ای ایران شود؟