پیام ویژه - تسنیم / نخست وزیر اسبق ترکیه حزب سیاسی خود را منحل و از فعالیت سیاسی کنارهگیری کرد.
به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، احمد داود اوغلو سیاستمدار مشهور ترکیه در اقدامی ناگهانی و از پیش اعلام نشده، حزب سیاسی خود را منحل و از فعالیت سیاسی کنارهگیری کرد.
داود اوغلو که از دنیای فعالیت علمی و دانشگاهی وارد دنیای سیاست شده بود، در یک بازه زمانی کوتاه موفق شد مسیر رشد را از پست مشاور سیاست خارجی نخست وزیر، مشاور سیاست خارجی رئیس جمهور و تحلیلگر سیاسی آغاز کند و سپس به پست وزارت امور خارجه، رهبری حزب عدالت و توسعه و نخست وزیری ترکیه برسد.
ولی او بر سر موضوع مهمی به نام تغییر نظام سیاسی – اجرایی ترکیه از پارلمانی به ریاستی، با اردوغان دچار اختلاف شد و از هر دو پست همزمان نخست وزیری و رهبری حزب استعفا داد.
او اندکی بعد، از حزب نیز جدا شد و در مخالفت با سیاستهای اردوغان، حزبی به نام حزب آینده تاسیس کرد و با توجه به فعالیت طولانی مدت او در وزارت امور خارجه، بسیاری از دیپلماتها و سفرای ترکیه نیز به حزب او پیوستند.
با این حال، حزب داود اوغلو در چند سال گذشته، هیچگاه بیشتر از 2 درصد از آرای شهروندان را کسب نکرد و سرانجام، آشکارا اعلام کرد که حزب خود را منحل کرده و از دنیای فعالیت سیاسی، کنارهگیری میکند.
با این حال، پیام داود اوغلو برای کناره گرفتن از دنیای سیاست، ابعاد و محتوای خاصی داشت که توجه رسانههای ترکیه و محافل سیاسی و دانشگاهی را به سوی خود جلب کرد.
او اعلام کرد که نمیخواهد «بخشی از بازی کثیف سیاست در ترکیه» باشد و به همین خاطر تمایل دارد بقیه سالیان عمرش را صرف دانش، مطالعه، نوشتن و تحقیق کند.
داوداوغلو در شرایطی از دنیای سیاست کناره گرفت که در چند ماه پیش، همراه با علی باباجان رهبر حزب جهش و دموکراسی، ائتلاف راه نو را تشکیل داده بود و انتظار میرفت در معادلات سیاسی ترکیه، نقش موثری ایفا کند.
نگرانی داود اوغلو
پایگاه اینترنتی خبری – تحلیلی یتکین ریپورت ترکیه اعلام کرده که اقدام غافلگیرکننده داود اوغلو بار معنایی زیادی دارد. چرا که او آشکارا اعلام کرده که «نهاد سیاست در ترکیه فاسد شده و او نمیخواهد بخشی از این سیستم سیاسی فاسد باشد».
این بخش از سخنان داود اوغلو، توجه تحلیلگران را جلب کرد: ««نهاد سیاسی در ترکیه در حال زوال است. ادعاهای فسادی که در نهادها و ادارات مرکزی و محلی با آن مواجه هستیم، نشان میدهد که این زوال نه تنها به یک هویت سیاسی واحد، بلکه به کل نهاد سیاسی نفوذ کرده است. عادیسازی جابجایی نمایندگان مجلس و شهرداران و انتصاب متولیان، به عنوان رویههای سیاسی روزمره، اراده ابراز شده توسط مردم در صندوقهای رأی را بیمعنی میکند و ضربه بزرگی به اخلاق دموکراسی و مفهوم اراده ملی است. بدون تعارف باید گفت: سیاست در حال فاسد شدن است، هزینه باقی ماندن افراد اخلاقمدار در سیاست هر روز در حال افزایش است و بدبینی ملت ما نسبت به آینده در حال تعمیق است».
داود اوغلو در ادامه از نظام سیاسی تمامیت خواه و اقتدارگرای فعلی در ترکیه انتقاد کرده و گفته است: «نظام حکومتی ریاستی، تضعیف اصل تفکیک قوا و حذف کامل سازوکارهای کنترل و توازن، همراه با تسریع گرایشهای اقتدارگرایانه، میتواند منجر به جایگزینی نظم حقوقی دموکراتیک کثرتگرا، با یک ساختار اقتدارگرای دائمی شود. جایگزینی یک اقتدارگرایی با اقتدارگرایی دیگر، یک نوع بازی حزبی با نوع دیگر، یا به قدرت رسیدن یک فساد به جای فساد دیگر را به عنوان تغییر نمیبینم. تصمیم من برای کنارهگیری از فعالیت سیاسی، تسلیم نیست. این تصمیمی برای فاصله گرفتن اخلاقی است. این کنارهگیری از سیاست نیست؛ بلکه فراخوانی برای همه است تا در سیاست تجدیدنظر کنند».
حزب داود اوغلو در پارلمان ترکیه 4 نماینده دارد و این نمایندگان اعلام کردهاند که از این به بعد، به عنوان اعضای فعال ائتلاف راه نو، به فعالیت سیاسی خود، ادامه خواهند داد.
یتکین ریپورت اعلام کرده که علاوه بر دلایل فکری و اخلاقی که داود اوغلو برای کنارهگیری از دنیای سیاست بدانها اشاره کرده، موضوع مهم دیگری نیز در میان است. این موضوع مربوط به تلاش داود اوغلو و باباجان، برای ائتلافی گستردهتر با حزب سعادت به رهبری آریکان و حزب دوباره رفاه به رهبری فاتح اربکان است. مذاکرات برای تشکیل ائتلاف مزبور چند هفته ادامه پیدا کرده ولی نهایتاً شکست خورده و داود اوغلو نیز اعلام کرده که بیش از این نمیخواهد انرژی خود را صرف سیاست کند.
عاکف بکی تحلیلگر مشهور ترکیه و مشاور اسبق اردوغان درباره اقدام داود اوغلو مینویسد: «سخنان داود اوغلو بیشتر شبیه یک اعتراض است تا یک خداحافظی. اعلام تعطیلی حزب توسط او در یک مانیفست چهار صفحهای، به وضوح نشان میدهد که او از اصول و ادعاهای خود دست برنمیدارد.
اگر ابتدا و انتهای خداحافظی او را تغییر دهید، میتوانید آن را به عنوان اعلامیه تأسیس یک حزب جدید بخوانید. پس چرا پروفسور داود اوغلو با عجله از سیاست حزبی کنارهگیری میکند؟ به نظرمن، دلیل را باید در این جمله خلاصه کرد: تلاشهای ما بینتیجه بود. داود اوغلو به طور مستقیم نشان میدهد که او قهر نخواهد کرد و به گوشهای نخواهد رفت، بلکه به اشتراک گذاشتن راهحلها و هشدارهای خود برای ترکیه ادامه خواهد داد. شک نکنید که مشکلات مالی و هزینههای اداره حزب نیز در تصمیم او مهم بوده است. ویژگی متمایز داود اوغلو به عنوان یک سیاستمدار، دفاع او از سیاست صادقانه و پاک است. او مخالف سیاستمدارانی بود که با وعده ثروتمند کردن مردم و در عین حال ثروتمند کردن خود و اطرافیانشان، در انتخابات پیروز میشدند».
طاها آک یول از دیگر تحلیلگران مشهور ترکیه نیز که تاکنون چند مصاحبه مفصل با داود اوغلو داشته، درباره این تصمیم میگوید: «سخنان داود اوغلو، هشدار و زنگ خطری درباره فساد، زوال سیاسی و دوقطبی شدن فضای سیاسی ترکیه است. همچنان که داود اوغلو به درستی اشاره کرد، تمامیت خواهی و اقتدارگرایی نظام ریاستی در کشور ما، به سطح غیرقابل تحمل و خسران باری رسیده است.
تمرکز قدرت در یک دست؛ تضعیف اقتدار نظارتی پارلمان، زیر سوال رفتن استقلال قضایی و شکلدهی بوروکراسی بر اساس وفاداری شخصی به جای مسئولیت نهادی، نظم دولتی را شکننده میکند.
این جملات از منظر علوم سیاسی، قانون اساسی و تاریخ، هشدارهای حیاتی هستند. زیرا چنین نظامی ظرفیت یا امکان حفظ ترکیه را ندارد. هشدار داود اوغلو درباره فساد، نابرابری درآمدی، ممنوعیتها و تبدیل قانون به یک ابزار ضدقدرت انتقامجویانه، بسیار جدی است. کسانی که تاریخ را مطالعه میکنند، اهمیت این دو مشاهده، این دو تحلیل، این دو هشدار را درک خواهند کرد. آنها هشدارهای نگرانکنندهای هستند. داود اوغلو گزارش مفصلی در مورد معایب نظام ریاستی و نوشته و متن آن را به اردوغان داده است. در مکالمات خصوصیمان، من اصرار کردم که این گزارش را دریافت کنم، اما او امتناع کرد و گفت که این سخنان، اسرار بین دو نفر است. امیدوارم حالا، همه آن متن را منتشر کند».
همچنین فهمی کورو از روزنامه نگاران مشهور که قبلاً روابط نزدیکی با اردوغان داشت و حالا سالهاست در صف منتقدین اردوغان و حامیان عبدالله گل قرار گرفته، درباره این واقعه میگوید: «شکی ندارم، پروفسور احمد داود اوغلو یکی از جدیترین متفکرانی است که ترکیه به خود دیده است. اطلاع روشن دارم، در آن روزهای نخست که به او سمتی در دولت و حزب عدالت و توسعه پیشنهاد شد، داود اوغلو در ابتدا به دلیل ارزشی که برای آموزش دانشجویان قائل بود، پاسخ منفی داد. مقاومت او دوام زیادی نداشت. ولی حالا، باز هم فرصتهای علمی بسیاری برای خدمت به کشور دارد. برای او در زندگی جدیدش آرزوی موفقیت میکنم».
در پایان باید گفت: کنارهگیری داود اوغلو از دنیای سیاست، پایان یک پروژه سیاسی است. پروژهای که از سال 2019 با هدف ایجاد یک آلترناتیو محافظهکار برای رأیدهندگان ناراضی از آکپارتی آغاز شد، اما هرگز نتوانست به یک جریان اجتماعی فراگیر تبدیل شود. وقتی داود اوغلو در سال 2019 از آکپارتی جدا شد، بسیاری تصور میکردند که او، همراه با علی باباجان و دیگران، میتواند بخش مهمی از بدنه محافظهکار ناراضی را جذب کند. اما این اتفاق نیفتاد. داود اوغلو از نظر فکری شخصیت مهمی بود، اما نتوانست همان شبکه اجتماعی و سازمانی را که آکپارتی طی دو دهه ساخته بود، بازتولید کند. تاریخ سیاست ترکیه نشان میدهد که بسیاری از احزاب منشعب، در صورت نداشتن یک پایگاه اجتماعی مستقل، در جذب آرای گسترده با مشکل مواجه شدهاند.
در مورد حزب آینده نیز همین قاعده صدق کرد. این حزب اگرچه در ائتلافهای مخالف حضور یافت و بعدها در قالب گروههای پارلمانی همکاری کرد، اما هیچگاه نتوانست به یک نیروی تعیینکننده در انتخابات تبدیل شود. این اتفاق، بیش از هر چیز، نشان میدهد که در نظام ریاستی کنونی ترکیه، ساختن یک حزب جدید بدون شبکه اجتماعی گسترده، منابع سازمانی، رهبر کاریزماتیک و ائتلاف پایدار، بسیار دشوار است.