پیام ویژه - وزرای دولت ابراهیم رئیسی بعد از پایان عمر زودهنگام این دولت در پاستور مصداق کامل سرنوشتهای متفاوت یک کابینه هستند؛ خاندوزی به دفتر رهبر جدید رفته و ساداتی نژاد و فاطمی امین بر اساس اعلام قاضی القضات به عنوان مجرم توسط دستگاه قضا شناخته شدند.
دولت سیزدهم اگرچه با حادثه سقوط بالگرد و درگذشت ابراهیم رئیسی زودتر از موعد به پایان رسید، اما پایان کار آن دولت برای همه اعضای کابینه به یک معنا نبود. برای گروهی، خروج از پاستور به معنای بازگشت به دانشگاه و فعالیتهای کارشناسی بود؛ برای برخی، آغاز مسئولیتی تازه در ساختار رسمی کشور؛ تعدادی از میدان سیاست فاصله گرفتند و نام بعضی دیگر نیز همچنان در خبرها دیده میشود. در میان این چهرهها، البته سرنوشتهایی کاملاً متفاوت شکل گرفت؛ از وزیرانی که در دولت بعدی هم در کابینه ماندند تا کسانی که با پروندههای قضایی یا حاشیههای سیاسی از دولت فاصله گرفتند.
دولت سیزدهم در مرداد ۱۴۰۰ کار خود را آغاز کرد و پس از درگذشت رئیسی در اردیبهشت ۱۴۰۳، دولت چهاردهم به ریاست مسعود پزشکیان جایگزین آن شد. با رأی اعتماد مجلس به کابینه پزشکیان در مرداد ۱۴۰۳، تقریباً تمام کرسیهای وزارتخانهها به مدیران جدید رسید؛ هرچند در میان وزرای رئیسی نیز استثناهایی وجود داشت.
خطیب و رحیمی؛ دو وزیری که ماندند
شاید روشنترین نمونه از تداوم حضور اعضای کابینه رئیسی، سیداسماعیل خطیب و امینحسین رحیمی باشند. خطیب که در دولت سیزدهم وزیر اطلاعات بود، در دولت پزشکیان نیز همین مسئولیت را حفظ کرد. رحیمی نیز از وزارت دادگستری دولت رئیسی به دولت چهاردهم رسید. این دو مورد نشان میدهد تغییر دولت لزوماً به معنای کناررفتن تمام مدیران دولت قبلی نیست و برخی چهرهها به دلیل جایگاه، سابقه یا نوع مسئولیت خود میتوانند در دولت بعدی نیز به فعالیت ادامه دهند.
خاندوزی؛ از وزارت اقتصاد تا دفتر رهبری
در میان وزرای اقتصادی رئیسی، مسیر احسان خاندوزی شاید یکی از متفاوتترین نمونهها باشد. او که در سالهای دولت سیزدهم وزارت امور اقتصادی و دارایی را برعهده داشت، پس از پایان دولت از فضای اجرایی فاصله گرفت و به فعالیتهای دانشگاهی و اظهارنظرهای اقتصادی ادامه داد.
اما شهریور ۱۴۰۵ برای او با یک مسئولیت تازه همراه شد. خاندوزی به عنوان رئیس کارگروه بررسیهای اقتصادی معاونت بررسی دفتر رهبر جمهوری اسلامی معرفی شد و جایگزین علی آقامحمدی شد؛ مسئولیتی که بار دیگر او را به یکی از ساختارهای مهم سیاستگذاری اقتصادی کشور بازگرداند. به این ترتیب، پایان وزارت برای خاندوزی پایان حضور در ساختار رسمی نبود؛ بلکه مسیر او از دولت به یک نهاد دیگر منتقل شد.
وزیرانی که به دولت بعد نرسیدند
در مقابل، شماری از وزرای رئیسی با تشکیل دولت پزشکیان دیگر جایگاهی در سطح وزارت پیدا نکردند. عیسی زارعپور، وزیر ارتباطات، به دانشگاه و فعالیتهای تخصصی خود بازگشت و دیگر در کابینه حضور نداشت. بهرام عیناللهی نیز پس از پایان وزارت به فعالیتهای کارشناسی و رسانهای ادامه داد و همچنان درباره عملکرد وزارت بهداشت در دولت سیزدهم سخن گفته است. برای برخی دیگر، پایان دولت سیزدهم با بازگشت به موقعیتهای پیشین همراه شد؛ همان مسیری که بسیاری از اعضای کابینه پس از تغییر دولت طی کردند. بررسی وضعیت اعضای دولت در ماههای پس از تشکیل دولت چهاردهم نیز نشان میداد بخشی از مدیران دولت رئیسی به نهادها و موقعیتهای قبلی خود بازگشتهاند.
ساداتینژاد و فاطمی امین؛ مسیری متفاوتتر
سرنوشت سیدجواد ساداتینژاد، وزیر پیشین جهاد کشاورزی، اما از جنس دیگری بود. او در فروردین ۱۴۰۲ از وزارت جهاد کشاورزی استعفا داد و بعدها نامش در ارتباط با پرونده فساد چای دبش و مسائل مرتبط با وزارت جهاد کشاورزی مطرح شد. بنابراین مسیر او حتی پیش از پایان دولت رئیسی از کابینه جدا شده بود و با سرنوشت متفاوتی نسبت به بسیاری از همکارانش مواجه شد. فاطمی امین نیز در کنار ساداتی نژاد بر اساس اعلام قوه قضاییه به عنوان مجرم شناخته شده است.
نامهایی که دیگر در میان ما نیستند
اما شاید متفاوتترین سرنوشت متعلق به وزیرانی باشد که ادامه مسیر سیاسی برایشان ممکن نشد. حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه دولت رئیسی، همراه با رئیسجمهور در حادثه سقوط بالگرد به شهادت رسید. در نتیجه، پرونده وزارت او نه با تغییر دولت، بلکه با همان حادثه بسته شد.سرنوشت دولت سیزدهم به این ترتیب برای اعضای کابینهاش یکسان نبود. برخی در دولت بعد ماندند، برخی به دانشگاه و فعالیت کارشناسی بازگشتند، برخی به ساختارهای دیگر قدرت رفتند و برخی نیز پیش از پایان دولت یا پس از آن با حاشیهها و پروندههایی روبهرو شدند. سید اسماعیل خطیب نیز در جنگ رمضان هدف ترور قرار گرفت.
در میان همه این مسیرها، انتصاب اخیر خاندوزی نشان میدهد برای بعضی از مدیران دولت رئیسی، پایان کابینه الزاماً به معنای پایان نقشآفرینی سیاسی و اقتصادی نیست. در سوی دیگر، برخی چهرهها عملاً از سطح اول مدیریت اجرایی فاصله گرفتهاند. به این ترتیب، اگر دولت سیزدهم را یک تیم سیاسی واحد در زمان ورود به پاستور بدانیم، سرنوشت اعضای آن پس از خروج، تصویری کاملاً متفاوت ساخت؛ تصویری که در آن مسیر هر وزیر بیش از آنکه تابع یک سرنوشت مشترک باشد، به سابقه، جایگاه و نوع ارتباط او وابسته شده است.