پیام ویژه - تسنیم /سه سال از زلزله تاریخی آناتولی ترکیه سپری شده و این موضوع، هنوز هم خوراکی برای کشمکش سیاسی احزاب است.
درست در سومین سالگرد زلزله بزرگ 6 فوریه آناتولی ترکیه و در حالی که شهروندان به زیارت قبور قربانیان رفته بودند، این کشور یک بار دیگر لرزید. دیروز در استان ارزنجان، زلزلهای به بزرگی 4.9 ریشتر رخ داد.
ریاست مدیریت بحران و فوریتهای پزشکی گزارش داد که این زمینلرزه در عمق 4.52 کیلومتری رخ داده است. شدت آن به حدی بود که در استانهای اطراف مانند ترابزون، اردو، گوموشخانه و ارزروم نیز احساس شد. اگر چه زلزله دیروز، خسارات مالی و جانی بر جای نگذاشت اما چند دانشمند زلزلهشناس مشهور را دوباره به میدان آورد تا درباره شرایط حساس ترکیه هشدار دهند.
بازار
پروفسور ناجی گورور از مشهورترین محققان زلزله شناسی در ترکیه، درباره رخداد ارزنجان هشدار داده و گفت: «آن چه دیدیم، فقط یک زلزله 5 ریشتری عادی در ارزنجان نبود. یادمان باشد، آنجا نقطه حساسی در خط گسل شمال آناتولی بین شاخههای گسل کاراجا است و در یک مکان بحرانی قرار دارد. ما انتظار داریم زلزلهای در قطعه یدی سو از گسل شمال آناتولی رخ دهد. این زلزله نزدیک به آن قطعه است».
راهپیمایی در سکوت
دیروز در سومین سالگرد زلزله مهیب آناتولی، صدها هزار نفر از شهروندان ترکیه در 11 استان زلزله زده، به یاد قربانیان راهپیمایی در سکوت برگزار کردند. بزرگترین راهپیمایی هم در استانهای ملاتیا و حاتای و با حضور سیاستمداران حزب جمهور ی خلق برگزار شد.
حالا که سه سال از زلزله بزرگ فوریه 2023 میلادی سپری شده، دولت اردوغان توانسته برای بیش از 400 هزار خانوار خانه بسازد. اما هنوز هم بخشی از زلزله زدگان در کانتینر زندگی میکنند و بحث بر سر میزان کفایت دولت در عرصه مقابله با پیامدهای زلزله، کانون کشمکشهای سیاسی و حزبی در این کشور است.
منتقدین میگویند: اردوغان حتی زلزله را نیز به ابزاری برای تبلیغات حزبی تبدیل کرده است. اما او با لحنی تند و گزنده، منتقدین و مخالفین خود را «مشتی توریست بازدیدکننده از شهرهای زلزله زده» دانست و اعلام کرد که آنان فقط یک بار برای عکس یادگاری به این مناطق رفتهاند. اما اوزگور اوزل رهبر حزب جمهوری خلق، در پاسخ به اردوغان اعلام کرد که او و معاونینش در سه سال گذشته، جمعاً 51 بار از این مناطق بازدید کرده و همواره شریک غم و اندوه زلزله زدگان بوده و هستند.
ترس از فاجعه در مرمره
زلزله در قهرمان مرعش در سال 2023 میلادی در ترکیه 10 استان دیگر این کشور را نیز تحت تاثیر قرار داد و حتی چند شهر سوریه هم لرزیدند و شمار قربانیان به بیش از 50 هزار نفر رسید. در نتیجه زمین شناسان ترکیه، همواره از گسل شمالی و دیگر گسلهای آناتولی و شرق و جنوب ترکیه هراس دارند.
اما گروهی دیگر از زمین شناسان، معتقدند که با توجه به اهمیت استراتژیک منطقه اژه و مرمره در معادلات سیاسی و اقتصادی ترکیه، هراس بزرگ، احتمال وقوع زلزله مهیب در سواحل استانبول و ازمیر است.
پروفسور اوکان تویسوز با اشاره به خطر زلزله در منطقه مرمره میگوید: «بزرگترین زلزله در این منطقه، میتواند به بزرگی 7.2 تا 7.3 ریشتر باشد. زلزلههای کوچکتر نیز ممکن است رخ دهند، اما احتمال وقوع زلزله 7 ریشتری همیشه وجود دارد».
تویسوز به این اشاره کرده که ترکیه تماماً در یک منطقه زلزلهخیز فعال قرار دارد و از دورههای رومی، بیزانسی و عثمانی تاکنون، مرمره کانون مهیبترین زلزلهها بوده است.
کارشناسان میگویند: وقوع یک زلزله مهیب 7 ریشتری در سواحل کلانشهر 15 میلیون نفری استانبول، برای ترکیه بحران اقتصادی عظیمی به دنبال خواهد آورد و حتی ممکن است به سونامی ختم شود. سوابق تاریخی حاکی از این است که در این منطقه 49 زلزله در دوره بیزانسی و 52 زلزله در دوره عثمانی ثبت شده که همگی باعث درجات مختلفی از خسارت شدهاند. ترکیه 81 استان دارد و 24 استان، 101 شهرستان و 550 روستای این کشور، دقیقاً روی خطوط گسل فعال قرار دارند.
مخالفین چه میگویند؟
«دولت در خواب غفلت بود و برای مقابله با زلزله آماده نبود». این مهمترین انتقادی است که در چند سال گذشته از سوی مخالفین و منتقدین اردوغان، بیان شده است.
اوزگور اوزل رهبر حزب جمهوری خلق، دیروز هم در سومین سالگرد زلزله در یک سخنرانی عمومی اعلام کرد: «ما در آن شب تلخ، برای مقابله با زلزله آماده نبودیم. صادقانه بگویم، حزب حاکم در برابر زلزله آماده نبود. این یک دولت 21 روزه یا 21 ماهه نبود، بلکه یک دولت 21 ساله بود و به مدت 21 سال، برای تقویت سازههای کشور در برابر زلزله، مالیات ویژه دریافت کرد. با این حال آماده نبود و متاسفانه متحمل خسارات زیادی شدیم. برای درس گرفتن از این خسارات، باید رقمی ارائه دهیم که برای همه ما درس عبرت باشد. دولت، دست و پای خود را چنان گم کرده بود که حتی ارتش نیز برای کمک به زلزله زدگان با تاخیر سه روزه وارد میدان شد. ما در آن واقعه تلخ 53 هزار و 537 هموطن را از دست دادیم. این در حالی است که در زلزله مهیب 1999 میلادی، شمار قربانیان ما فقط 15 هزار نفر بود و در آن رویداد، در نخستین دقایق طلوع آفتاب، دولت برای کمک به مردم، ارتش را به مناطق زلزله زده فرستاد و سربازان ما، جان 10 هزار و 600 نفر را نجات دادند اما در زلزله اخیر، دولت از ترس این که نتواند ارتشِ به خیابان آمده را دوباره به پادگان بازگرداند، خیلی دیر تصمیم گرفت و شمار نجات یافتگان تنها 360 نفر بود. ما ناتوانی دولت، سوء مدیریت و تاخیر در تصمیم و اقدام را از یاد نخواهیم برد».
دولت اردوغان در سال 2023 وعده داده بود که ظرف یک سال، مشکل مسکنِ زلزلهزدگان را حل کند. در پایان سال اول، تنها 2٪ از خانهها تکمیل شدند، در پایان سال دوم تنها 30٪ و امروز 70٪ تکمیل شدهاند و 270 هزار نفر از مردم همچنان در کانتینر زندگی میکنند. علاوه بر این، بسیاری از درمانگاهها و مدارس نیز، همچنان کانتینری هستند و خدمات مراقبتهای بهداشتی اولیه تحت سخت ارائه میشوند.
احمد مهلیچی رئیس کل اتحادیه اتحاد و همبستگی میگوید: «این وضعیت غیرقابل قبول است که خدمات درمانی هنوز سه سال پس از زلزله در کانتینرها ارائه میشود. کارکنان مراکز بهداشت خانواده در منطقه زلزلهزده در کانتینرهایی بدون زیرساختهای اولیه کار میکنند و مجبورند در کانتینرهایی بدون آب، توالت یا امنیت کار کنند. در بسیاری از مراکز بهداشت خانواده (ASM)، دو پزشک و دو پرستار در یک کانتینر، بدون پارتیشن یا حریم خصوصی بیمار، کار میکنند».
آسیبهای اجتماعی - روانی و فرهنگی
محققین میگویند: در مناطق کانتینری و به ویژه در منطقه 900 کانتینری حاتای که گروههایی از افراد کولی در کنار اهالی قدیمی آنجا ساماندهی شدهاند، مشکلات فرهنگی و تنشهای اجتماعی فراوان است. با این حال، برای تحقیق در خصوص مشکلات این منطقه، اقدام مطالعاتی خاصی صورت نگرفته است.
ولی در استان مالاتیا، استانداری از دانشکده جامعهشناسی دانشگاه اینونو درخواست کار مطالعاتی کرده و برخی از نتایج آن، منتشر شده است.
پروفسور عبدالله کورکماز رئیس دانشکده و مدیر تیم مطالعاتی مزبور میگوید: «در زلزله، فقط ساختمانها ویران نمیشوند. مطالعات ما نشان داد که این زلزله، ویرانیهای روانی و اجتماعی جدی در شهر ایجاد کرده است. ما با 900 خانواده، مصاحبه حضوری انجام دادیم. نتایج این مصاحبهها میگوید: نیمی از مردم مالاتیا، که قبل از زلزله، حس تعلق خاطر زیادی به شهرشان داشتند، در صورت داشتن فرصت و امکان، حاضرند مهاجرت کنند. جابجایی خانهها، فروپاشی فرهنگ قدیمی محله و روابط همسایگی، منجر به فرسایش سرمایه اجتماعی شد».
پایگاه خبری تی 24 ترکیه از قول زلزله زدهای به نام ازگی هاربیلی اوغلو، که بیش از یک سال است در یک شهر کانتینری ساخته شده به دست قطریها در حاتای زندگی میکند، میگوید: در سه سال گذشته، جایی نداشتهایم که بتوانیم آن را خانه بنامیم. این یک درد بزرگ و عمیق است. ثروتمندان توانستند خانه اجاره کنند. ولی فقرا در کانتینر، شرایط دشواری دارند.
عاکف بکی از تحلیلگران ترکیه و از مشاورین اسبق اردوغان میگوید: «زلزله سال 2023 ترکیه، ویرانی قرن بود. زلزله اجتنابناپذیر است، اما میشد از ویرانی و از دست دادن جان انسانها جلوگیری کرد. دولت ما از زلزله چه درسی گرفت؟ پاسخ: اردوغان از مردم خواست در انتخابات، پوزه مخالفینی که کمک رسانی دولت را ناکافی دانستند، به خاک بمالند! اما آیا این درسی بود که باید میآموختیم؟ با توجه به اینکه ما در کشوری زلزلهخیز زندگی میکنیم، آیا این برای محافظت از ما در برابر زلزله بعدی کافی خواهد بود؟».