پیام ویژه - اقتصاد24 / بنزین ۱۰ هزار تومانی شاید روی کاغذ سهم کمی در تورم داشته باشد، اما در بخش توزیع درون شهری کالاها، جایی که کالا به دست مردم میرسد، میتواند سیگنال گرانی و ازفایش قیمت به کالاها وارد کند.
دولت اخیراً از رایگان شدن سی ان جی در جایگاههای سوخت در سراسر کشور خبر داده است. این تصمیم به ویژه پس از تصمیم دولت مبنی بر کاهش سهمیه بنزین وانتبارها و نیسانها به معنای سوق دادن این بخش از ناوگان حمل و نقل مویرگی و درون شهری کالاها به سمت استفاده از سی ان جی به جای بنزین است.
براین اساس دولت سعی دارد تاثیر گرانی بنزین بر قیمت کالاها را به حداقل برساند؛ از آنجا که میکوشد وسایل نقلیه حمل بار را به سمت استفاده از سی ان جی سوق دهد.
اما ماجرای گرانی بنزین چیست؟ مصوبه جدید و جنجالی اخیر دولت که هنوز در حد شایعات است، سر و صدای زیادی بپا کرده. بر اساس این مصوبه قرار است که نرخ سوم بنزین یا همان نرخ کارتهای اضطراری از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش یابد.
به نظر میرسد که دولت از یک سو با گران کردن بنزین آزاد و کاهش سهمیهها اهرم فشار را قویتر کرده و از سوی دیگر با رایگان کردن سی ان جی، سعی دارد ناوگان حمل بار و مسافر را به سمت سوخت جایگزین هدایت کند تا شاید از این طریق، تبعات تورمی جهش قیمت بنزین بر قمیت کالاها را کنترل کند.
اگرچه مسئولان اجرایی مدام تاکید میکنند که بیش از هشتاد درصد حملونقل بینشهری و باربریهای سنگین کشور با گازوئیل انجام میشود و بنزین نباید کالایی را گران کند، اما زنجیره تامین کالا در متر آخر وضعیت متفاوتی دارد. بیش از هفتاد درصد حملونقل درونشهری و توزیع خرد، یعنی فاصله انبارها و میدانهای اصلی تا سوپرمارکتها و میوهفروشیها بر دوش وانتبارها، نیسانها و موتورسیکلتهای توزیع است. کالایی که با هزینه پایین گازوئیل به ورودی شهرها میرسد، برای ورود به مغازهها ناچار است سوار بر این ناوگان بنزینسوز شود؛ بنابراین با گران شدن نرخ بنزین، هزینه توزیع مویرگی جهش مییابد و این افزایش مستقیماً روی برچسب قیمت نهایی اجناس خودنمایی خواهد کرد.
دولت برای قطع این زنجیره تورمی، طرح عرضه رایگان CNG را کلید زده و همزمان سهمیه بنزین ۱۵۰۰ تومانی وانتهای تکسوز را به ۱۲۰ لیتر و دوگانهسوزها را به ۷۰ لیتر کاهش داده است. در همین راستا رئیس هیئتمدیره انجمن صنفی CNG کشور، نیز با دعوت رسمی از تمامی دارندگان خودروهای دوگانهسوز و عمومی اعلام کرده است که استفاده از این ظرفیت در شرایط حساس فعلی علاوه بر حفظ ذخایر بنزین، موجب کاهش فشار بر مصرف انرژی و مدیریت بهتر منابع کشور میشود. همچنین امکان دوگانهسوز کردن رایگان خودروهای عمومی نیز فعال نگه داشته شده تا فرآیند کوچ به سمت گاز تکمیل شود.
با وجود این مشوقها، محاسبات رانندگان در میدان عمل همیشه با فرمولهای روی کاغذ مطابقت ندارد. سوخت گاز طبیعی حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افت توان موتور ایجاد میکند که این موضوع برای یک وانت زیر بار سنگین در شیبهای شهری چالشبرانگیز است.
از طرفی ماهیت خشک گاز باعث استهلاک سریعتر سرسیلندر و قطعات موتور میشود و رانندگان نگرانند که سوخت رایگان امروز، به هزینههای سنگین تعمیرگاهی در فردا تبدیل شود.
علاوه بر این، ابهام درباره میزان پایداری این طرح و مشخص نبودن مدتزمان رایگان ماندن CNG، باعث شده که رانندگان را با تردید مواجه کرده است.
در کنار چالشهای حملونقل مویرگی، دلیل تورمی که در پی افزایش قیمت بنزین میآید در جای دیگری نهفته است. کارشناسان معتقدند که اثر انتظاری و روانی بنزین همواره سه تا چهار برابر اثر مستقیم و ریاضی آن است. گران شدن سوخت فوراً هزینههای جانبی مانند قطعات یدکی، لاستیک و روغنموتور را بالا میبرد و حتی راننده کامیون گازوئیلی نیز به بهانه رشد هزینههای زندگی و استهلاک ماشین، کرایه خود را افزایش میدهد. از سوی دیگر، فروشندگان و فعالان بازار با مشاهده نرخ ۱۰ هزار تومانی بنزین، قیمت کالاها را پیشدستانه بالا میبرند تا ارزش دارایی خود را حفظ کنند.
اما نگاهی به آمار و ضرایب رسمی نشان میدهد که وزن بنزین در سبد شاخص قیمت مصرفکننده مرکز آمار ایران کمتر از دو درصد برآورد میشود.
این رقم به زبان ساده یعنی اثر مستقیم بنزین روی کاغذ که رقمی نیست که بتواند جهش بزرگ تورمی ایجاد کند.
اما تجربیات سالهای گذشته نشان میدهد که تاثیر تورمی بنزین بر قیمت کالاها و خدمات بسیار بیش از این اعداد و ارقام است. علت اصلی این اتفاق را باید در انتظارات تورمی جستوجو کرد که ناشی از اثر روانی افزایش قیمت بنزین بر بازار است؛ بنابراین سیاست جدید دولت نیز تازمانی که اعتمادی برای کنترل موج انتظارات تورمی جلب نکند، نمیتواند تاثیری بر واقعیتهای قیمتها بگذارد و مانع از سرایت گرانی بنزین به سفرههای مردم شوند.