پیام ویژه - خراسان /رئیس کل بانک مرکزی با رد فرضیه کمبود منابع، سیاست مداخله در حاشیه بازار را پاسخی راهبردی برای شکستن حباب قیمتی و مهار انتظارات روانی توصیف کرد.
به‌دنبال جهش اخیر نرخ ارز و صعود آن تا کانال ۲۷۰ هزار تومان، سیاست جدید بانک مرکزی مبنی بر عرضه ارز به اشخاص حقیقی تا سقف ۱۰ هزار دلار از مسیر شبکه بانکی، موجی از انتقادها و ابهامات کارشناسی را برانگیخت. منتقدان این پرسش اساسی را مطرح می‌کردند که در شرایط محدودیت منابع، آیا تخصیص این حجم از ارز یعنی سقف ۱۰ هزار دلار برای هر فرد که معادل بیش از ۲.۵ میلیارد تومان به معنای سوخت‌رسانی به انتظارات سفته‌بازانه و یا تعمیق شکاف طبقاتی نیست؟ در چنین فضایی، عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، با حضور در گفت‌وگوی ویژه خبری به تشریح ابعاد فنی سیاست ارزی، متغیرهای پولی و سناریوهای مهار تورم پرداخت. بازخورد اولیه این اظهارات در بازار، افت محسوس ۱۰ هزار تومانی نرخ دلار بود؛ هرچند در ادامه معاملات دیروز قیمت تا حدودی تعدیل شد و در محدوده ۲۶۳ هزار تومان قرار گرفت.
ریشه جهش ارز در «انتظارات» است نه «کمبود منابع»
رئیس‌کل بانک مرکزی محور سخنان خود درباره تلاطم اخیر را بر تفکیک «کمبود فیزیکی ارز» از «فشار انتظارات تورمی» بنا نهاد. به گفته همتی، جهش اخیر قیمت ناشی از کسری منابع نیست، بلکه فضاسازی‌ها و جنگ روانی دشمن برای القای نااطمینانی و فروپاشی اقتصادی، تقاضای دارایی را به سمت بازار ارز هدایت کرده است.
وی با رد گزاره کسری ذخایر اعلام کرد از ابتدای سال تا نیمه مهرماه، نزدیک به ۲۵ میلیارد دلار (دقیقاً ۲۴.۹ میلیارد دلار) برای واردات کشور تأمین شده که در مقایسه با ۲۸ میلیارد دلار مدت مشابه سال قبل تنها ۱۲ درصد کاهش نشان می‌دهد؛ کاهشی که عمدتاً متوجه بخش صنعت بوده و در بخش کالاهای اساسی و دارو حتی با رشد مواجه شده است. همتی تصریح کرد: «ارز داریم و می‌فروشیم؛ اگر نداشتیم امکان فروش نبود. مردم مطمئن باشند دستمان از ارز پر است و تا زمان رسیدن به ثبات، مداخله را ادامه می‌دهیم.»
منطق مداخله در حاشیه بازار و تعیین سقف ۱۰ هزار دلار
یکی از محوری‌ترین بخش‌های سخنان همتی، پاسخ فنی به شیوه مداخله بانک مرکزی و نزدیک‌شدن نرخ عرضه به بازار آزاد بود. وی با انتقاد صریح از تزریق ارز با نرخ‌های بسیار پایین‌تر از بازار تأکید کرد: «روش درست مداخله ارزی این است که بانک مرکزی در حاشیه بازار بفروشد تا ضمن مهار تقاضا، جلوی توزیع رانت و واسطه‌گری گرفته شود و سپس نرخ به سمت پایین هدایت شود.» وی یادآور شد که تجربه مدیریت بازار در سال‌های ۹۷ (کاهش نرخ از ۲۰ به ۱۱ هزار تومان) و ۹۹ (عقب‌نشینی از ۳۲ به ۲۲ هزار تومان) بر همین مبنا رقم خورد و نرخ‌های فعلی هرگز به معنای «کف‌سازی پایدار قیمت» نیست.
گزارش های کارشناسی نیز این ادعا را در جهت حفظ منابع ارزی بانک مرکزی تایید می کنند به طوری که خالص مداخله ارزی بانک مرکزی در هفته های اخیر مثبت بوده است.
همتی درباره سقف ۱۰ هزار دلاری برای اشخاص بالای ۱۸ سال توضیح داد که این عدد صرفاً یک «سقف» است و به‌هیچ‌وجه به معنای خرید کامل توسط همه نیست؛ کمااین که میانگین خریدهای ثبت‌شده در سامانه حدود ۵ هزار دلار بوده و ارقام ۵۰۰ و ۱۰۰۰ دلار نیز پوشش یافته است. به گفته وی، الزام ثبت اطلاعات هویتی، کد ملی، شماره حساب و شفافیت منشأ پول مانع از رفتارهای پولشویی و سوءاستفاده‌های سفته‌بازانه می‌شود.
جداسازی ارز تجاری از تکانه‌های مقطعی
رئیس‌کل بانک مرکزی با اشاره به معاملات روزانه حدود ۱۹۵ میلیون دلاری در مرکز مبادله تأکید کرد که نرخ ارز تجاری (حواله) متناسب با تورم در حال حرکت است و بانک مرکزی اجازه نخواهد داد شوک‌های مقطعی و هیجانی بازار اسکناس به بخش حواله و کالاهای اساسی سرایت کند. وی همچنین بلاتکلیفی ۲۱ میلیارد دلار ارز صادراتی بازنگشته از ابتدای سال ۱۴۰۴ را از چالش‌های تراز ارزی دانست و از عزم دستگاه قضا و بانک مرکزی برای بازگرداندن آن به چرخه مولد خبر داد.
سایر نکات مهم اظهارات همتی
تأمین ارز دارو نسبت به سال قبل ۳۰ درصد رشد داشته است.
بسیاری فکر می‌کنند تمام ذخیره ما ۲۴ میلیارد دلار بلوکه‌شده است؛ اما مگر ما تمام اطلاعات موشکی خود را می‌دهیم که آمار ارز خود را بدهیم.
صندوق‌های درآمد ثابت ارزی اصل و سود را به‌صورت ارزی (با سود حدود ۵ درصد) پرداخت می‌کنند و منابع آن صرف تولید می‌شود؛ این گزینه بسیار بهتر از نگهداری دلار در خانه است.
بررسی نمودار رشد ماهانه نقدینگی نشان می‌دهد این متغیر در ماه‌های اخیر وارد مسیر کاهشی شده است. رشد ماهانه نقدینگی در شهریورماه به ۱.۳ درصد رسیده و رشد نقطه‌به‌نقطه نقدینگی از نقطه اوج فاصله گرفته و به ۵۱ درصد کاهش یافته است. همچنین بررسی آمار سه ماه اخیر یعنی تیر، مرداد و شهریور نشان می‌دهد تورم ماهانه در این دوره تقریباً به نصف سه ماه قبل رسیده است. نرخ تورم اکنون به میانگین بلندمدت خود نزدیک شده است.
یکی از اقدامات در حال نهایی‌شدن این است که کالابرگ حداقل ۴۲ میلیون نفر، ۵۰ درصد افزایش یابد.
هدف فعلی بانک مرکزی بازگرداندن تورم به میانگین بلندمدت است و در این مسیر، کنترل رشد نقدینگی و اصلاح بانک‌های ناتراز با جدیت دنبال می‌شود؛ بانک‌هایی که امکان اصلاح آن ها وجود نداشته باشد، حتماً از فعالیت بانکی خارج خواهند شد تا فشار ناشی از ناترازی بانک‌ها بر پایه پولی و نقدینگی کاهش پیدا کند. چند بانک ناتراز اکنون به‌صورت ویژه زیر نظر بانک مرکزی قرار دارند و در آینده نزدیک تحولات مهمی درباره آن ها رخ خواهد داد.
برخورد با بانک ناتراز موضوع ساده‌ای نیست؛ هر اقدام ناگهانی می‌تواند به هجوم سپرده‌گذاران منجر شده و جامعه را ملتهب کند.
بانک آینده را نزدیک به یک سال است که منحل کرده‌ایم، اما فرایند فروش و تبدیل دارایی‌های آن همچنان ادامه دارد.
سیستم درست مدیریت بازار اسکناس ارز این است که در حاشیه بازار بفروشید، جلوی رانت را بگیرید و نرخ را کاهش دهید. ارز داریم و می‌فروشیم؛ نرخ فعلی هم کف بازار نیست.