پیام ویژه - فرارو /متن پیش رو در فرارو منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
سفر سرگئی لاوروف به تهران با هدف حفظ مشارکت راهبردی روسیه و ایران و تقویت نقش مسکو در دیپلماسی منطقه‌ای انجام شده است. هم‌زمان، کشورهای خلیج فارس از روسیه خواسته‌اند برای بازگشت امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز بر تهران اثر بگذارد. بااین‌حال، افزایش قیمت نفت و محدودیت صادرات ایران برای روسیه منافع اقتصادی ایجاد کرده است؛ تناقضی که همراه با محدودیت نفوذ مسکو، موفقیت ابتکارهای صلح را نامطمئن می‌کند.
مازیار معتمدی- الجزیره| سفر وزیر خارجه روسیه به تهران در میانه تداوم جنگ با آمریکا و اسرائیل، تلاشی برای حفظ نفوذ مسکو در خاورمیانه و احیای مسیرهای دیپلماتیک ارزیابی می‌شود؛ اما وابستگی منافع روسیه به افزایش قیمت نفت و محدود شدن صادرات نفت ایران، نقش این کشور را با پیچیدگی‌هایی همراه کرده است.
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، روز دوشنبه در نخستین سفر خود به ایران از فوریه ۲۰۲۵ وارد تهران شد و با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه درباره تحولات منطقه‌ای، جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل و تلاش‌ها برای پایان دادن به درگیری‌ها گفت‌وگو کرد. این سفر در شرایطی انجام می‌شود که حملات نظامی و اختلال در تردد دریایی تنگه هرمز همچنان ادامه دارد و تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار بحران با موانع جدی روبه‌رو است.
عباس عراقچی در دیدار با همتای روس خود، گسترش خطرناک دامنه فعالیت‌های اسرائیل در منطقه را از عوامل اصلی بحران دانست و تأکید کرد که ناامنی در اطراف تنگه هرمز نتیجه مستقیم تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران است. او همچنین بر اولویت دیپلماسی در سیاست خارجی تهران تأکید کرد و گفت مسائل منطقه‌ای راه‌حل نظامی ندارند. وزیر خارجه ایران در ادامه از کشورهای اروپایی خواست در ارزیابی تحولات منطقه تجدیدنظر کنند و نسبت به پیامدهای محاسبات اشتباه و سیاست‌های نادرست خود هوشیار باشند.
مشارکت راهبردی مسکو و تهران در میانه جنگ
لاوروف در جریان سفر خود بر تعهد روسیه به اجرای توافق‌نامه مشارکت راهبردی ۲۰ساله با ایران تأکید کرد؛ توافقی که به گفته او از دوم اکتبر رسماً اجرایی شده است. وی همچنین اعلام کرد متخصصان روسی به‌تدریج به نیروگاه هسته‌ای بوشهر بازخواهند گشت؛ نیروهایی که در جریان جنگ از این تأسیسات خارج شده بودند.
وزیر خارجه روسیه همچنین احیای کشتیرانی در تنگه هرمز را به ضرورت جلوگیری از حملات مجدد علیه ایران مرتبط دانست. او بعداً با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران نیز دیدار کرد. پزشکیان در این دیدار بر وجود دیدگاه‌ها و رویکردهای مشترک تهران و مسکو درباره ضرورت شکل‌گیری نظمی جهانی مبتنی بر احترام متقابل تأکید کرد. این مواضع نشان می‌دهد که روسیه درصدد حفظ همکاری راهبردی با ایران، جلوگیری از فروپاشی کامل مسیرهای دیپلماتیک و تثبیت جایگاه خود در معادلات امنیتی منطقه است؛ هرچند میزان توانایی مسکو برای تأثیرگذاری مستقیم بر تصمیمات تهران و واشنگتن همچنان محدود ارزیابی می‌شود.
کشورهای خلیج فارس از مسکو چه می‌خواهند؟
سفر لاوروف به تهران پس از حضور او در بحرین و شرکت در نهمین نشست گفت‌وگوی راهبردی روسیه و شورای همکاری خلیج فارس انجام شد. کشورهای عضو شورا در این نشست از مسکو خواستند از نفوذ خود بر تهران برای پیشبرد گفت‌وگوهای جدی و بازگرداندن امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز استفاده کند؛ آبراهی که حملات به کشتی‌های تجاری، تردد دریایی آن را به‌شدت مختل کرده است.
جاسم البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس اعلام کرد کشورهای عضو از آغاز جنگ با بیش از هفت هزار موشک و پهپاد ایرانی مواجه شده‌اند. این شورا همچنین خواستار آن شد که در مذاکرات آینده برای پایان دادن به جنگ، برنامه‌های هسته‌ای و موشکی ایران و حمایت تهران از گروه‌های مقاومت منطقه‌ای نیز مورد بررسی قرار گیرد.
در چنین شرایطی، روسیه تلاش می‌کند روابط خود را هم‌زمان با ایران و کشورهای عربی خلیج فارس حفظ کند. نیکیتا اسماگین، پژوهشگر روابط ایران و روسیه معتقد است هم‌زمانی سفرهای لاوروف به کشورهای عربی و ایران پیامی حساب‌شده دارد: مسکو می‌خواهد نشان دهد که برای همکاری با همه طرف‌های منطقه اهمیت قائل است و قصد ندارد روابط خود را به یک محور محدود کند.
طرح امنیت جمعی؛ ابتکار دیپلماتیک یا تلاش برای حفظ نفوذ؟
لاوروف در نشست منامه هشدار داد که منطقه بار دیگر در آستانه جنگی فراگیر قرار گرفته است. او پیشنهاد کرد ساختاری منطقه‌ای برای امنیت جمعی ایجاد شود که ابتکارهای کشورهای منطقه را با پیشنهادهای روسیه و چین ترکیب کند. هدف این طرح، بازگرداندن تردد دریایی و فراهم کردن زمینه صلح پایدار عنوان شده است.
وزیر خارجه روسیه همچنین از مشارکت کشورهای دیگری مانند عراق و اردن حمایت کرد. او تفاهم‌نامه امضاشده میان ایران و آمریکا در ژوئن را نیز چارچوبی مناسب برای کاهش تنش دانست؛ توافقی که بعداً فروپاشید. تهران خواستار بازگشت به آن تفاهم و اجرای توافق دوجانبه نهایی‌شده با عمان درباره مدیریت آب‌های سرزمینی در تنگه هرمز است، درحالی‌که واشنگتن با این رویکرد مخالفت کرده و مسیر دریایی جداگانه‌ای را برای کشتیرانی ایجاد کرده است.
منافع اقتصادی روسیه؛ مانعی برای پایان سریع جنگ
با وجود تلاش‌های دیپلماتیک مسکو، منافع اقتصادی روسیه در تداوم بخشی از پیامدهای جنگ، موقعیت این کشور را پیچیده کرده است. اسماگین می‌گوید افزایش قیمت نفت و محدود شدن دسترسی چین به نفت ایران به سود روسیه تمام می‌شود؛ زیرا مسکو و تهران پیش از جنگ برای سهم بیشتر از بازار چین رقابت می‌کردند و کاهش عرضه نفت ایران، چین را به خرید نفت روسیه با قیمت‌های بالاتر سوق داده است.
بااین‌حال، روسیه خواهان تشدید بیشتر درگیری‌ها نیست؛ زیرا گسترش جنگ می‌تواند پیامدهایی غیرقابل پیشبینی برای امنیت منطقه و منافع خود مسکو ایجاد کند. به ارزیابی اسماگین، همکاری روسیه با ایران در حوزه تجارت دریای خزر و همکاری نظامی محدود ادامه خواهد یافت، اما هدف اصلی این اقدامات بیش از کسب منافع اقتصادی فوری، افزایش نفوذ سیاسی روسیه بر تهران و روند تحولات منطقه است.
در همین حال، گزارش‌های اطلاعاتی منتشرشده در رسانه‌های آمریکایی مدعی حمایت نظامی روسیه و چین از ایران از طریق تصاویر ماهواره‌ای و قطعات تسلیحاتی شده‌اند؛ ادعاهایی که دونالد ترامپ با اشاره به هزینه‌های احتمالی چنین حمایتی برای مسکو و پکن با آن‌ها مخالفت کرده است. واشنگتن نیز برای مهار افزایش قیمت سوخت ناشی از جنگ، معافیت‌هایی از تحریم‌های روسیه صادر کرده است.
در مجموع، سفر لاوروف نشان‌دهنده تلاش مسکو برای حفظ جایگاه میانجی و گسترش نفوذ در منطقه‌ای است که جنگ، رقابت انرژی و اختلافات امنیتی آن را بی‌ثبات کرده است. بااین‌حال، تضاد میان منافع اقتصادی روسیه در افزایش قیمت نفت و ضرورت جلوگیری از گسترش جنگ، در کنار محدودیت نفوذ این کشور بر طرف‌های درگیر، چشم‌انداز موفقیت ابتکارهای دیپلماتیک مسکو را نامطمئن نگه می‌دارد.